ZACHOWEK

W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ I SPÓŁKACH

 

Zachowek w firmie

Zachowek jest kwotą pieniężną przysługującą określonym osobom (zstępnym, małżonkowi, rodzicom spadkodawcy) od osoby, która otrzymała spadek z ich pominięciem.


Kwota zachowku jest ustalana w oparciu o wartość składników majątku spadkowego i co do zasady stanowi połowę wartości udziału spadkowego, jaki otrzymałaby osoba uprawniona do zachowku, gdyby została powołana do spadku. Spadkodawcy często są wspólnikami w spółkach prawa handlowego.

W przypadku osób uprawnionych do zachowku wartość udziałów, akcji lub majątku w spółkach osobowych prawa handlowego będzie stanowić podstawę do ustalenia kwoty zachowku, obok innych składników majątku spadkowego.


Uwaga! W każdej sytuacji obliczenie zachowku wymaga
analizy indywidualnej sytuacji spadkobiercy.


SPÓŁKI KAPITAŁOWE


W przypadku posiadania przez spadkodawcę udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcji w spółce akcyjnej, w momencie jego śmierci te udziały oraz akcje (w braku odmiennych regulacji w umowie lub statucie spółki) wchodzą do spadku. W takich okolicznościach osoby uprawnione do zachowku mogą żądać doliczenia do spadku wartości tych udziałów lub akcji, przy obliczaniu zachowku. Ustalenie wartości tych składników majątku spadkodawcy może napotkać trudności ze strony spadkobiercy, a także zarządów tych spółek.


Zarządy mogą odmówić udzielania informacji dotyczących spółki i jej majątku osobom uprawnionym do zachowku, niebędącym jej udziałowcami/akcjonariuszami. Spadkodawcy zaś w praktyce również nie będą zainteresowani udzieleniem tego rodzaju informacji osobom uprawnionym do zachowku. Wówczas należy pamiętać, iż spółki mają obowiązek składnia sprawozdań finansowych do Krajowego Rejestru Sądowego.

Tam zaś ujawniane są dane bilansowe prezentujące wartość majątku spółki, a także rentowność spółek w rachunku zysków i strat. Informacje pozwolą na obliczenie wartości zachowku należnego osobom uprawnionym.

ZDOBĄDŹ FACHOWĄ WIEDZĘ
ZAPISZ SIĘ NA BEZPŁATNE SZKOLENIE

SPÓŁKI OSOBOWE


W przypadku spółek osobowych (jawnej, partnerskiej, komandytowej) przy występowaniu z roszczeniem o zachowek należy zachować szczególną ostrożność oraz dokładnie zbadać w stosunku do kogo wystąpić z roszczeniem. W spółkach osobowych dopuszczalne jest bowiem, niezależnie od postanowień testamentu wskazanie osoby, która wstąpi w miejsce zmarłego wspólnika.

Taką możliwość stwarzają przepisy Kodeksu spółek handlowych regulujące sposób funkcjonowania spółek osobowych. Przepisy te są niezależne oraz odrębne od przepisów Kodeksu cywilnego regulującego zasady spadkobrania, w tym sporządzanie testamentów. Osoba wskazana jako wstępująca w miejsce zmarłego wspólnika może być inną osobą, niż spadkobierca wskazany w testamencie. W takiej sytuacji osoba wskazana w umowie spółki wstępuje w miejsce spadkodawcy. Wówczas nie należy kierować roszczeń o zachowek w stosunku do takiej osoby.

Osoba wstępująca w miejsce zmarłego wspólnika, na mocy postanowień umowy spółki otrzymuje jedynie ogół praw oraz obowiązków wspólnika w spółce osobowej, należący uprzednio do spadkodawcy. Natomiast spadkobierca testamentowy (jeżeli jest to inna osoba niż wskazana w umowie spółki) zachowuje roszczenie w stosunku do spółki o rozliczenie się z nim z udziału kapitałowego zmarłego wspólnika.

Przy ww. konstrukcji pomimo wskazania osoby, która wstąpi w miejsce zmarłego wspólnika w umowie spółki, udział kapitałowy wspólnika nadal wchodzi w skład spadku i przysługuje spadkobiercom. W odniesieniu do zachowku należy zatem pamiętać, że roszczenie o zachowek winno zostać skierowane do spadkobierców, nie zaś do osoby wstępującej w miejsce zmarłego wspólnika, ani do spółki. Ma to zastosowanie właśnie w sytuacji, gdy inna osoba wstępuje w miejsce zmarłego wspólnika spółki osobowej, zaś inna osoba jest spadkobiercom (ustawowym lub testamentowym).

 

Zarządy mogą odmówić udzielania informacji dotyczących spółki i jej majątku osobom uprawnionym do zachowku, niebędącym jej udziałowcami/akcjonariuszami. Spadkodawcy zaś w praktyce również nie będą zainteresowani udzieleniem tego rodzaju informacji osobom uprawnionym do zachowku. Wówczas należy pamiętać, iż spółki mają obowiązek składnia sprawozdań finansowych do Krajowego Rejestru Sądowego.

Tam zaś ujawniane są dane bilansowe prezentujące wartość majątku spółki, a także rentowność spółek w rachunku zysków i strat. Informacje pozwolą na obliczenie wartości zachowku należnego osobom uprawnionym.

SPÓŁKA CYWILNA


Spółki cywilne w przeciwieństwie do spółek prawa handlowego nie są odrębnymi do wspólników podmiotami prawa. Spadkodawca nie może tu wskazać określonej osoby, która wstąpi w jego miejsce. Wyłącznie spadkobiercy, jeżeli tak stanowi umowa spółki cywilnej, mogą wstąpić w miejsce spadkodawcy.

Należy podkreślić, iż w odniesieniu do spółek cywilnych umowa musi przewidywać, wstąpienie spadkobierców w miejsce wspólnika spadkodawcy. W braku takiego postanowienia spadkobiercy nie wstępują w miejsce zmarłego wspólnika. Wówczas w przypadku spółki dwuosobowej spółka ulega rozwiązaniu. W przypadku zaś spółki wieloosobowej spadkobiercom przysługuje roszczenie w stosunku do pozostałych wspólników o rozliczenie się ze spadkobiercami z tytułu spadkodawcy w spółce cywilnej.

Sytuacja w spółce cywilnej odznacza się odrębnością od sytuacji opisanej w spółkach osobowych. Przepisy nie nakładają na wspólników tych spółek obowiązku składania do sądu rejestrowego sprawozdań finansowych. W takiej sytuacji dla pozyskania danych koniecznych do obliczenia kwoty zachowku, pozostaje podjęcie działań na drodze sądowej. W trakcie postępowania sądowego istnieje możliwość złożenia wniosków dowodowych zobowiązujących spadkobierców do ujawnienia danych o wartości majątku posiadanego przez wspólników spółki cywilnej. Działania te wymagają jednak precyzyjności składanych wniosków oraz wiedzy koniecznej do ich prawidłowego sformułowania.

W kontekście zachowku należy pamiętać, że roszczenie to należy kierować do spadkobierców, nie zaś do pozostałych wspólników spółki cywilnej.


Uwaga! Za każdym razem niezbędne jest zbadanie w konkretnej sprawie, kto jest spadkobiercą, a także jakie składniki majątku spadkodawcy otrzymał. Dopiero analiza tych danych pozwala określić wartość zachowku oraz osób w stosunku, do których z takim roszczeniem wystąpić.


DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA


W odniesieniu do przedsiębiorstwa prowadzonego przez indywidualną osobę, szczególną uwagę należy zwrócić na zapisy windykacyjne. Uczynienie tego rodzaju zapisu warunkuje decyzję, w stosunku do której wystąpić z roszczeniem o zachowek.

Zasadą w prawie polskim jest rozporządzanie w testamencie całością majątku spadkodawcy. Następuje to poprzez wskazanie osoby spadkobiercy. W testamencie nie wymienia się wszystkich składników majątku spadkodawcy. Powołanie spadkobiercy ogranicza się - zasadniczo - do wskazania jego osoby.

Szczególna sytuacja może zajść w odniesieniu do przedsiębiorstwa spadkodawcy. Spadkodawca może ograniczyć testament i powołać spadkobiercę wyłącznie do dziedziczenia przedsiębiorstwa spadkodawcy (nie zaś wszystkich jego składników majątkowych).

Wówczas spadkobierca testamentowy otrzymuje wyłącznie to, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa spadkodawcy prowadzącego indywidualną działalność gospodarczą. Składniki tego przedsiębiorstwa będą w praktyce określane poprzez dokumenty księgowe przedsiębiorstwa (ewidencję wyposażenia, ewidencję środków trwałych, itp.).

 

W opisanych powyżej okolicznościach niezbędnym jest określenie wartości zarówno przedsiębiorstwa, jak i wartości pozostałego majątku wchodzącego w skład spadku. Jest to niezbędne do ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istnieje roszczenie o zachowek. Praktyka wskazuje, iż składniki majątku przedsiębiorstwa stanowią z reguły większą wartość niż majątek osobisty spadkodawcy.

Uzasadnia to występowanie z roszczeniem o zachowek przeciwko spadkobiercy, który otrzymał przedsiębiorstwo przedsiębiorcy indywidualnego.

zasaaa

Strona korzysta z ciasteczek. Korzystanie z niej oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close